Belli ki bizi kontrol etmeye ihtiyaçları var. Milyar Dolarlarını toplumsal kontrol sistemleri kurmaya harcıyorlar. Yasalar çıkarıyorlar, teknolojiler geliştiriyorlar her adımımızı izlemeye çalışıyorlar. Başarıyorlar da. Her baskıcı sistem doğası gereği ya rıza üretmek için ya da korkutup sindirmek için araçlar geliştiriyor. Aksi takdirde baskıcı olduğunu söylemek zor olurdu.
Ben bununla nasıl savaşılır biliyorum. Toplumu kontrol etme çabalarının tümünün altını kazabildiğini düşündüğüm bir fikrim var. Boş beleş slogan veya propaganda satmıyorum. Pratik bir önerim var.
Önce teorize edip sonra örnek vermek yerine direkt örnek ile başlayalım. Tarih 27 Şubat 2026, Recep Tayyip Erdoğana küfretmenin hapis yatmakla sonuçlanabileceği ve binlerce insanın her yıl bu suçtan yargılandığı bir dönemdeyiz. Sebebi her neyse iktidar Tayyip’e küfür edilmesini hiç hoş karşılamıyor. Bu yazıda bunu neden umursuyorlar diyerek bir analiz kasmayacağız. Bu yazının derdi sonuç: halkın Tayyip’e küfredememesi.
Hayal edelim ki Twitter’dan Tayyip’e ana bacı sövüyorum. Bu, iktidarın radarına yakalanıyor ve yargının bozuk terzisi beni de tartıyor. Bu noktadan sonra benim kaderimde rol oynayacak herhangi biri bana acırsa, benim “işbirlikçim” olacaktır. Hiçbir savcının, hakimin, polisin Tayyip’e küfür edilmesine göz yumduğunu hissettirmemesi gerekir yoksa bedel öderler. Dolayısıyla bu pozisyonlardaki her birey sadakatini göstermek üzere işini yapmaya başlıyor. En önemlisi bu süreçlerin her biri insanlar tarafından yürütülüyor, iddianameyi savcı hazırlıyor, ifadeyi ben veriyorum bir polis dinleyip yazıya döküyor, emniyetteki bir birim twitter’dan IP’mi istiyor. Bütün bu süreç boyunca bürokratik ve hukuki mekanizmanın çarkları dönüyor. Hızı ancak içinde çalışan insanların hızı kadar yani insan zamanı ile ölçülen bir sistem bu, henüz otomatize edilemedi. Fakat otomatize sistemler insan zamanından en az bir kerte daha hızlı.
Durmaksızın çalışan bir makineye işleyebileceğinden daha fazla girdi sunarsan tıkanır. Fikir de basitçe bu. Sistemin kontrol mekanizmalarına durmadan bullshit girdi besle. Girdinin saçma olup olmadığı (otantikliği), insan zamanıyla tespit edilirken, girdileri üretmek için otomatize edilmiş araçlar kullan. Kaynakların üretiminde (çıktı, karar, rapor vs…) kerte farkını sapta ve bu yeni güç ile onu defalarca kere meşgul et. Tıkanması gerekir.
Türkiye’deki her insanın adını ve soyadını patlak veritabanlarından çeken, her biri için sahte bir sosyal medya profili oluşturan ve bu sahte ağızlardan Tayyip Erdoğan’a söven bir makine. Soruşturma açmadan veya teknik takip yapmadan bu küfürlerin hangisinin gerçek insan üretimi, hangisinin makine üretimi olduğunu ayırt edemezler. Makinenin sonsuz hızda olmasına gerek yok. İnsan bürokrasisinden sadece bir mertebe hızlı olması sistemi seçici olmaktan çıkarmaya yeter. Sistemin seçiciliğini kaybettiği noktada Tayyip’e söven de sövmeyen de zaten aynı cezayı alacağı için yasak anlamını yitirir.
Örneği az çok anladık galiba. Karşı karşıya olduğun kontrol mekanizmasını çalış, bilgi nereden nereye iletiliyor, iletilirken ne tür dönüşümlere uğruyor, bilginin iletimi ve dönüştürülmesinde hangi aktörler yer alıyor ve en önemlisi her adım arasındaki süreyi ne belirliyor? Sonrasında mekanizmanın en yavaş veya kısıtlayıcı (bottleneck) adımını tespit et. Eğer sisteme bu adımın sonuçlanma hızından çok daha hızlı girdi sağlayabiliyorsan mekanizma tıkanacak.
Başka bir örnekte deneyelim. Üniversitelerde disiplin soruşturmaları öğrencileri korkutmak ve yıldırmak için kullanılan bir baskı mekanizması… Soruşturma açmak okulun insiyatifinde olan bir şey. Gerçek ile yalanın ayrımı yapması gerekmeyen,soruşturma açaları geldiğinde soruşturma açtıkları bir düzen var. Dolayısıyla bu ilk adımın (neye soruşturma açılacağı) sonuçlanması için gerekli süreyi sistem kendi belirleyebiliyor. Soruşturmanın açılmasıyla birlikte kanıt toplamak, suçlamayı hazırlamak gibi disiplin ofisi ve ilgili birimlerin işlerini yaptığı bürokratik aşama başlıyor. Bu adımda da istedikleri kadar özensiz davranmayı tercih edebilirler (genelde de özensiz davranıyorlar, cezalar da en çok bu yüzden mahkemelerden dönüyor)…
O zaman başta keşfettiğimiz yöntemi bir de soruşturmaları tıkamak için adım adım deneyelim
- Darboğazı Bul: Sistemin zayıf noktası, kısıtlı mesai saatlerinde manuel veri girişi yapan az sayıdaki memurdur.
- Zamansal Asimetriyi Yarat: Senin herhangi bir yazıcıdan çıktı alma hızın, memurların metni okuyup klavyeyle dijitale aktarma hızını ezer.
- Yükü (Payload) Hazırla: Belki konuyla ilgisiz, yasal formata uygun binlerce sayfalık bir metni “savunma” olarak derle.
- Otomatize Et: Metin üretimi ve basım işini tamamen bilgisayara bırakarak kendi harcadığın eforu sıfırla.
- Sistemi Kilitle: Devasa evrakı teslim ederek ofisin tüm işlem kapasitesini doldur ve diğer dosyalarla birlikte kendi dosyanı da zaman aşımına uğrat.
Kontrol sistemleri doğaları gereği düzensiz olanı düzenli hale getirmek zorundadır. Bir oda temizleyebileceğinden daha hızlı kirleniyorsa temizlemenin de bir anlamı yoktur. Başlığımıza geri dönecek olursak sosyal kontrol sistemlerine otomatikleştirilmiş düzensizlikler sokarak kontrolü anlamsızlaştırabiliriz. Dolayısıyla yeni bir direniş yöntemi olarak Entropi Makineleri icat etmek gerekli. Otomatik kontrol sistemleri kurulmadan otomatik direniş araçları geliştirilmeli.